In order to view this object you need Flash Player 9+ support!

Get Adobe Flash player

Powered by RS Web Solutions


Zakładka poświęcona
poszukiwaniom, lokalizacji
i badaniom sierpeckiego zamku!


Partnerstwo i współpraca




Rocznica wyzwolenia i zbrodni - 20.01.2015r.
wtorek, 20 stycznia 2015 14:16

70 lat temu, 20 stycznia 1945 r. do Sierpca wkroczyły wojska Armii Czerwonej, wyzwalając miasto spod niemieckiej okupacji, trwającej od 8 września 1939 r.
Dzień wcześniej Niemcy zamordowali ok. 80 osób osadzonych w sierpeckim więzieniu, mieszczącym się w byłym klasztorze.

Do 1989 r. obie te daty były na stałe wpisane w kalendarz obchodów rocznicowych w Sierpcu. W szkołach organizowano akademie, harcerze wystawiali warty przy miejscach pamięci, pomnikach oraz na cmentarzu wojennym żołnierzy radzieckich. Często dochodziło do sytuacji, kiedy w placówkach oświatowych 19 stycznia obchodzono oba wydarzenia, jako mające miejsce tego samego dnia. Na lekcjach historii oraz akademiach powtarzano: „17 wyzwolono Warszawę, 19 stycznia Sierpc”. Potwierdzają to liczne wspomnienia byłych uczniów - w tym niżej podpisanego (rocznik 1976).
Dane z Centralnego Archiwum Wojskowego jednoznacznie wskazują jednak na dzień 20 stycznia 1945 r.
Sierpc wyzwolili żołnierze 65 Armii pod dow. gen. Pawła Batowa, wchodzącej w skład II Frontu Białoruskiego, pod dow. marszałka Konstantego Rokossowskiego. Walki o miasto trwały kilka godzin. Szacuje się, że zginęło niespełna 200 osób, w tym kilkunastu cywili. Część żołnierzy, którzy zginęli w walce o miasto, zostało pochowanych na skwerku przy zbiegu obecnych ul.Piastowskiej i Płockiej (ul. Piastowską, przed wojną Polskiej Organizacji Wojskowej, przemianowano później na Armii Czerwonej). Innych grzebano pomiędzy grobami na cmentarzu parafialnym oraz w pośpiesznie wykopanej mogile przy „jeziórkach”.

Do jednej z radzieckich baterii artyleryjskich dołączył mieszkaniec Sierpca, Marian Gruk, przedwojenny artylerzysta. Według relacji „wstrzelił się” w ostatni odjeżdżający pociąg z uciekającymi Niemcami. Po zakończeniu walk został odznaczony przez dowództwo Armii Czerwonej.

Dzień wcześniej, 19 stycznia, Niemcy metodycznie mordowali polskich więźniów osadzonych w poklasztornym więzieniu. Późnym wieczorem Polacy wprowadzani byli pojedynczo do cel, strzelano im w tył głowy. Część mordowanych miało ręce związane drutem kolczastym. Sterty ciał polewano łatwopalną cieczą (według relacji - naftą) i próbowano spalić. Kilka osób przeżyło tę masakrę. Jedna z ocalałych, Sabina Kozłowska, była świadkiem oskarżenia przeciwko niemieckiemu gauleiterowi i nadprezydentowi Prus Wschodnich, Erich'owi Koch'owi (Sierpc podczas wojny znajdował się w granicach III Rzeszy, w prowincji Południowe Prusy Wschodnie (Südostpreussen).

Większości ofiar nie udało się zidentyfikować, znanych jest kilka nazwisk: Kazimiera i Irena Różańskie, Jan Grajda, Józef Ocicki, Władysław Ablewski, Czesław Dąbrowski,Wacław Laskowski, Marian Trojanowski, Halina Ciesielska.

Po wkroczeniu Rosjan ciała zamordowanych wyniesiono z cel i ułożono przy klasztornym murze, na dziedzińcu więzienia, celem identyfikacji. Jednak ze względu na ich stan, w większości przypadków była ona niemożliwa.

Sierpczanie, porażeni ogromem zbrodni, spontanicznie rozpoczęli wymierzanie sprawiedliwości, czy raczej zemsty, na pozostałych w mieście Niemcach. Co było równie tragiczne, ponieważ zostali ci, którzy Polakom w żaden sposób nie zaszkodzili przez cały okres wojny - a więc czuli się w miarę bezpiecznie. Według późniejszych relacji Niemców spędzano na miejsce, gdzie leżały ciała zamordowanych Polaków i tam ich zabijano. Podobno młody człowiek, który wśród zwłok rozpoznał swoją żonę, gołymi rękami zatłutkł na śmierć przejeżdżającego w pobliżu dorożką niemieckiego gospodarza.

Życie jednak toczyło się swoim torem. Już cztery dni później odbyło się pierwsze posiedzenie Rady Narodowej Miejskiej w Sierpcu, na której ukonstytuowały się nowe władze lokalne. Przewodniczący: Józef Szałkowski; zastępca Przewodniczącego: Jerzy Krajewski; sekretarz: Alfons Kłopociński; członkowie Rady obecni podczas sesji (wg zapisu w protokole-zachowana pisownia oryginalna): Jan Mużyciszyn, Jan Rajewski, Franciszek Kłos, Franciszek Urban, Władysław Skudlarski, Izydor Wierzbicki, Józef Jaroszewski, Stanisław Piórkowski, Józef Chmielewski (komendant Milicji Obywatelskiej), Henryk Kuciński. Jako Burmistrz podpis złożył Józef Szałkowski, na kolejnym posiedzeniu 10 lutego 1945 r., na to stanowisko wybrano Zenobiusza Strześniewskiego. Pierwszym powojennym Starostą został Henryk Kuciński. Zadanie organizacji szkolnictwa na terenie powiatu sierpeckiego otrzymał Adam Zwoliński.

20 stycznia 2015 r., wracając do dawnej tradycji, kwiaty oraz znicze w miejscach pamięci poświęconym zamordowanym przez Niemców podczas II wojny światowej złożył Burmistrz Jarosław Perzyński w towarzystwie dyrektora Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc, Tomasza Krukowskiego.

Symbolicznie hołd oddano przy grobie zbiorowym ofiar mordu z 19 stycznia 1945 r. , znajdującej się na cmentarzu parafialnym oraz mogile Polaków zamordowanych w masowych egzekucjach przeprowadzanych przez Niemców w podsierpeckich lasach (wspólnej z powstańcami styczniowymi).

Burmistrz zapalił także znicz przy ścianie pamięci, usytuowanej w miejscu dawnej bramy wjazdowej do więzienia, obecnego klasztoru benedyktynek.

Symboliczny znicz na cmentarzu wojennym żołnierzy radzieckich zapalił dyrektor Pracowni.

TOMASZ KRUKOWSKI