In order to view this object you need Flash Player 9+ support!

Get Adobe Flash player

Powered by RS Web Solutions


Zakładka poświęcona
poszukiwaniom, lokalizacji
i badaniom sierpeckiego zamku!



Partnerstwo i współpraca




Pogrzeb radzieckiego pułkownika w Sierpcu 3 IV 1949r.
poniedziałek, 04 lipca 2011 11:17

Dzięki zamieszczeniu na stronie internetowej Polskiej Agencji Prasowej archiwalnych fotografii z uroczystego pochówku nieznanego z nazwiska pułkownika Armii Czerwonej na cmentarzu wojennym w Sierpcu, możemy bardziej szczegółowo poznać kolejny fragment dziejów ziemi sierpeckiej. Bardziej - ponieważ wydarzenie to było znane nam z nielicznych wspomnień mieszkańców Sierpca oraz dokumentów związanych z tworzeniem radzieckiego cmentarza wojennego - publikacja fotografii stwarza jednak doskonałą okazję do bliższego opisania tego wydarzenia.

Nieznany z nazwiska pułkownik Armii Czerwonej został pochowany w ogrodzie majątku państwowego w Chamsku 21 stycznia 1945 roku. Został przywieziony z oddalonego o niecałe 14 kilometrów Pietrzyka1, dlatego nasuwa się przypuszczenie, że tam właśnie zginął lub został ciężko ranny. Szczątki w polowej mogile spoczywały do 3 kwietnia 1949 roku, kiedy to zostały uroczyście ekshumowane i przewiezione na cmentarz wojenny do Sierpca.

Fotografie ukazują przeprowadzenie trumny przez miasto i uroczystości na cmentarzu z udziałem władz, oficerów Armii Czerwonej i Ludowego Wojska Polskiego oraz miejscowej ludności. Zdjęcia są unikatowe także z innego powodu - ukazują fragmenty zabudowy Sierpca, co dla dziejów miasta, a co za tym idzie i naszej placówki, jest równie ważne.

Szczątki pułkownika, Bohatera Związku Radzieckiego, spocząć miały na dopiero co powstającym cmentarzu wojennym, który jako całość nie został wówczas jeszcze wykończony - bez betonowego obmurowania, a przede wszystkim pomnika usytuowanego w centralnym punkcie żołnierskiej mogiły - prace przy urządzaniu cmentarza, z wyłączeniem pomnika, zakończono 4 listopada 1949r., dwa dni później uroczyście przekazano grobowiec pod opiekę Zarządowi Miejskiemu i społeczeństwu Sierpca.2 Ostatecznie radziecki cmentarz wojenny został wykończony dopiero w maju 1950 r., w piątą rocznicę zakończenia II wojny światowej.3 (o cmentarzu żołnierzy radzieckich już pisaliśmy przy omawianiu zapomnianej mogiły niemieckiej z 1915 r. (tekst można przeczytać TUTAJ); grób-pomnik czerwonoarmistów zostanie jeszcze gruntownie przez nas opisany).

Przy okazji warto nadmienić, że pierwszych czerwonoarmistów, w liczbie około czterdziestu, pochowano na terenie sierpeckiego cmentarza parafialnego już w styczniu 1945 roku. O wytyczaniu oddzielnego cmentarza wówczas nie myślano, żołnierze byli grzebani w pobliżu wejścia na teren nekropolii, pomiędzy cywilnymi grobami. W 1947 r. z terenu miasta Sierpc oraz gminy Borkowo przeniesiono ciała 88 żołnierzy, grzebiąc ich w miejscu dzisiejszego wojennego cmentarza4 - jednak, jak wspomniano wyżej, te i inne wydarzenia zostaną szczegółowo przedstawione w oddzielnym artykule.

Wracając do opisywanego wydarzenia - uroczysta ekshumacja została zaplanowana wcześniej, jeszcze w trakcie wielkiej akcji przenoszenia szczątków poległych czerwonoarmistów z tymczasowych mogił, prowadzonej od stycznia do marca 1949 roku. W jednym z protokołów, sporządzonym na okoliczność zakończenia prac ekshumacyjnych 143 poległych, spisanym 10 marca 1949 r. w Starostwie Powiatowym w Sierpcu, wyraźnie zaznaczono, że "w miejscowości Chamsk, gm.[ina] Żuromin nie ekshumowano zwłok pochowanego tamże na terenie majątku pułkownika. Zwłoki te będą ekshumowane w sposób uroczysty i przewiezione na cmentarz parafialny w Sierpcu, do kwatery żołnierzy Armii Radzieckiej, do mogiły Bohaterów.".5

Co ciekawe, pismem z 4 lutego 1949 r. władze gminy Żuromin informowały, że na jej terenie nie ma mogił żołnierzy radzieckich.6 Dzień później komisja przeprowadzająca ewidencję poległych czerwonoarmistów ewidentnie wykazała, że w Chamsku jest pochowany nieznany z nazwiska pułkownik.7

Reakcją Starosty na lakoniczne zbywanie tematu, jak w przypadku władz gminy Żuromin, było wystosowanie dość ostrego pisma, w którym wprost zagroził, że niezgłaszanie i pozostawienie mogił na terenach gmin będzie traktowane jako "zniewaga i sabotaż" oraz pociągnie za sobą konsekwencje zarówno karne jak i finansowe.8 Nietrudno domyśleć się, że w ówczesnych realiach stalinowsko-bierutowskiej Polski karą za sabotaż w najlepszym wypadku mogło być długoletnie więzienie...

Dzięki opisom fotografii na stronie PAP, wiemy, że w uroczystości wzięli udział miedzy innymi: przedstawiciel Armii Radzieckiej pułkownik Własow, przedstawiciel Wojska Polskiego generał Jerzy Bordziłowski , wojewoda warszawski Lucjusz Dura, przewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej Lipert. Fotograf uwiecznił także bardzo liczny udział mieszkańców Sierpca i okolic - na zdjęciach widać tłum wypełniający teren cmentarza parafialnego oraz osoby siedzące na ogrodzeniu cmentarnym.

Przy okazji trudno nie zadać sobie pytania, czy oficjele biorący udział w uroczystości wiedzieli, że znajdują się w miejscu, gdzie jeszcze cztery lata wcześniej znajdował się wojenny cmentarz niemiecki z 1915 r., zaś polegli czerwonoarmiści spoczywają we wspólnych mogiłach z żołnierzami cesarza Wilhelma.9

Jest jeszcze jeden ciekawy aspekt tej historii...

Uroczysty pochówek radzieckiego pułkownika był zwieńczeniem wielkiej akcji ekshumacji szczątków czerwonoarmistów poległych w latach 1944-1945 z terenów powiatów płockiego i miasta Płocka, mławskiego, działdowskiego i sierpeckiego, prowadzonej od początku lutego do 10 marca 1949 roku. Zaznaczmy - ekshumacji przeprowadzanej zimą, w bardzo trudnych warunkach pogodowych, naprzemiennych śnieżycach i deszczach.10

Przy okazji tej wzniosłej uroczystości pogrzebowej wyprawiono także przyjęcie dla przybyłych gości. Nie miało znaczenia, że zaledwie cztery lata wcześniej zakończyła się wojna, która wyniszczała cały kraj, zaś sam Sierpc utracił około jednej trzeciej ludności.11

Trzeba było odpowiednio podjąć delegację i koniec. Na swój skromny sposób zadanie zostało wykonane. Na poczęstunek, a właściwie można powiedzieć stypę, przygotowano między innymi 75 jaj, kilogram masła, 5 kg ryb, 4 kg chleba, 1/2 kg szynki, 5 kg kiełbasy krakowskiej, 20 sztuk kiszonych ogórków, bitą śmietanę i oczywiście alkohole - 7 butelek win różnego rodzaju i pół litra spirytusu. Wszystkie produkty zakupiono w miejscowych sklepach, co tak na marginesie jest dodatkową informacja na temat działalności handlowej w tym okresie.12

Na koniec warto zaznaczyć, że z ogólnej liczby 767 pochowanych radzieckich żołnierzy obecnie z nazwiska znanych jest 196 osób. Urząd Miejski oraz Pracownia Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc wspólnie czynią starania, aby umieścić płyty z nazwiskami i stopniami wojskowymi pochowanych czerwonoarmistów jeszcze w tym roku.

Fotografie z uroczystości wraz z opisem pochodzą z zasobu Polskiej Agencji Prasowej i są dostępne na stronie PAP: http://www.foto.pap.pl, pod adresem: http://www.foto.pap.pl/fotoweb/Grid.fwx?sorting=AlfaNumericDsc.

 

TOMASZ KRUKOWSKI

 


 

1Protokół z przeprowadzonej ostatecznej ewidencji poległych Żołnierzy Armii Radzieckiej na terenie gm. Żuromin pow. Sierpc spisany w dniu 5 II 1949 r. (...) w Chamsku gm. Żuromin (w zasobie Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc).

2Pismo Starosty Powiatowego Sierpeckiego z dnia 11 listopada 1949r. do Wydziału Społeczno-Politycznego Urzędu Wojewódzkiego (w zasobie Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc).

3Pismo Starosty Powiatowego Sierpeckiego z dnia 10 maja 1950r. do Wydziału Grobownictwa Departamentu Politycznego Ministerstwa Administracji Publicznej w Warszawie (w zasobie Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc).

4Notatka służbowa z dnia 25 stycznia 1949r. (...) radcy H.Krasińskiego (w zasobie Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc).

5Protokół w sprawie przeprowadzonej ekshumacji żołnierzy Armii Radzieckiej na terenie powiatu Sierpc, spisany w dniu 10.III.49 roku w lokalu Starostwa Powiatowego w Sierpcu (w zasobie Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc).

6Pismo Zarządu Gminnego w Żurominie z dnia 4 lutego 1949r. do Starostwa Powiatowego w Sierpcu (w zasobie Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc).

7Protokół z przeprowadzonej ostatecznej ewidencji...

8Pismo Starosty Powiatowego Sierpeckiego z dnia 28 lutego 1949r. (w zasobie Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc).

9Artykuł nt. niemieckiego cmentarza wojennego na stronie Pracowni: http://pracownia.sierpc.pl/artykulyhistoryczne/cmentarzwojenny1915

10Pismo Kierownika Ekipy Ekshumacyjnej Witaliusza Stasiuka do Wydziału Odbudowy Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego w Pruszkowie z dnia 10 marca 1949 r.; Pismo Wojewody Warszawskiego z dnia 21 lutego 1949 r. do Starosty Powiatowego w Sierpcu. (w zasobie Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc)

11G.Radomski, Sierpc i ziemia sierpecka w Polsce Ludowej i w III Rzeczypospolitej [w:] Dzieje Sierpca i ziemi sierpeckiej, pod. red. M. Chudzyńskiego, Sierpc 2003, s. 568.

12Rachunki i pokwitowania z sierpeckich sklepów - wszystkie z datą 2 IV 1949r. (w zasobie Pracowni Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc).